辽史 卷四十三 志第十三 历象志中
辽史卷四十三 志第十三 历象志中
闰考
月度不足,是生朔虚;天行有余,是为气盈。盈虚相悬,岁月乃牉。积牉而差,寒暑互易,百谷不成,庶政不明。圣人验以斗柄,准以岁星,爰立闰法,信治百官。是故闰正而月正,月正而岁正。岁月既正,颁令考绩,无有不时。国史正岁年以叙事,莫重于此。
辽始征历梁、唐。入晋之后,奄有帝制,乙未、大明,历法再变。穆宗应历六年,周用显德钦天历;十年,宋用建隆应天历。景宗乾亨四年,宋用乾元历。圣宗统和十九年,宋用仪天历;太平元年,宋用崇天历。道宗清宁十年,宋用明天历;大康元年,宋用奉元历;大安七年,宋用观天历。天祚皇帝乾统六年,宋用纪元历。五代历三变,宋凡八变,辽终始再变。历法不齐,故定朔置闰,时有不同,览者惑焉。作闰考。
<table>
<tr><td>年</td><td>正</td><td>二</td><td>三</td><td>四</td><td>五</td><td>六</td><td>七</td><td>八</td><td>九</td><td>十</td><td>十一</td><td>十二</td></tr>
<tr><td>首缺五闰 太祖神册五年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">耶律俨 陈大任</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>天赞二年</td><td></td><td></td><td></td><td>梁闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>缺一闰 太宗天显三年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>六年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 唐</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>九年</td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 唐</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十一年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 唐</sub></td><td></td></tr>
<tr><td>会同二年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 晋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>缺一闰 七年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任</sub></td></tr>
<tr><td>大同元年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 高丽十年七月</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>缺再闰 穆宗应历三年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>五年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任</sub></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>八年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十一年</td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十三年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td></tr>
<tr><td>十六年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十九年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>景宗保宁四年</td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>六年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>九年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>乾亨二年</td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>四年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td></tr>
<tr><td>圣宗统和三年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>六年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>九年</td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋 高丽</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十一年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰<sub class="note-yuan">高丽</sub></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十四年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十七年</td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十九年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任</sub></td><td>宋闰<sub class="note-yuan">异</sub></td></tr>
<tr><td>二十二年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>二十五年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>二十八年</td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>闰泰元年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>四年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>七年</td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>九年</td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰<sub class="note-yuan">异</sub></td></tr>
<tr><td>太平三年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>六年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>九年</td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十一年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋 高丽</sub></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>兴宗重熙三年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>六年</td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>八年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋 高丽</sub></td></tr>
<tr><td>十一年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十四年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十七年</td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋 高丽</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十九年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋 高丽</sub></td><td></td></tr>
<tr><td>二十二年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>道宗清宁二年</td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>四年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td></tr>
<tr><td>七年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>咸雍三年</td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>五年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">大任 宋</sub></td><td></td></tr>
<tr><td>八年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>大康元年</td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>三年<sub class="note-yuan">宋闰来年正月,异。</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨</sub></td></tr>
<tr><td>六年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>九年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>大安四年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋 高丽</sub></td></tr>
<tr><td>七年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十年</td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>寿昌三年</td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>五年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>天祚乾统二年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>五年</td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>七年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>十年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任</sub></td><td>宋闰<sub class="note-yuan">异</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>天庆三年</td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>六年</td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>八年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>保大元年</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td>宋闰</td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
<tr><td>四年</td><td></td><td></td><td>闰<sub class="note-yuan">俨 大任 宋</sub></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td><td></td></tr>
</table>
表内校勘记:[^1][^2][^3][^4][^5][^6][^7][^8]
[^1]: 首缺五闰 检汪曰桢历代长术辑要(以下称辑要)、陈垣二十史朔闰表(以下称陈表),自太祖元年至神册四年,实缺四闰,即太祖三年闰八月,六年闰五月,九年闰二月,神册二年闰十月。按闰考登录辽及五代、宋之闰,颇多缺误。因下卷朔考兼载闰、朔,兹于下卷详校其讹脱,本卷仅举例说明,以省烦文。
[^2]: 天赞二年 “二”字原缺。检旧五代史梁末帝纪、唐庄宗纪及辑要、陈表,梁龙德三年(唐同光元年)闰四月。是年当辽天赞二年,据补。又天赞四年闰十二月,通栏缺。下栏天显三年注“缺一闰”,应即指四年十二月之闰,凡此皆仍存原式不补。
[^3]: 会同二年 检太祖纪及辑要、陈表,是年闰七月,此作闰五月误。朔考不误。
[^4]: 大同元年 元,原误“九”。按纪,大同元年世宗改元天禄,无九年。又据辑要、陈表,大同元年闰七月。据改。又原注“高丽十年七月”,疑当为“高丽来年七月”,谓高丽于次年闰七月也。
[^5]: 统和三年 检辑要、陈表,是年辽闰八月,与宋闰九月异,此失书辽闰。
[^6]: 统和九年 二月内“高丽”二字原误入下栏十一年二月内,原注云:“误,当在九年。”今依注移此,省注文。
[^7]: 开泰九年 按是年辽、宋同闰十二月。此作辽闰二月、宋闰十二月,以同为异,误。朔考亦误。
[^8]: 大安四年 按大安二年闰二月,此通栏缺,四年栏内亦漏注“缺一闰”。